گونه‌شناسی حدیث مخالف با قرآن کریم

نوع مقاله : علمی ترویجی

نویسنده

عضو هیئت علمی دانشگاه اصفهان

10.30513/hd.2021.1958.1089

چکیده

به اتفاق عالمان مسلمان، هر آن حدیث که با قرآن کریم مخالف باشد، مردود است. این اصل به واسطه آیات و اخبار معتبر پرشمار پشتیبانی می‌شود. و اهل بیت و برخی صحابه بر پایه آن، اخباری منسوب به پیامبر اکرم را مردود شمرده‌اند. برخی اهل حدیث هر چند اصل مردود بودن حدیثِ مخالف با قرآن را پذیرفته‌اند، ولی درک عقل در اعتبارسنجی حدیث به قرآن را معتبر نمی‌دانند؛ در دیدگاه آنان، عقلی که به مخالفت حدیث صحیح (السند) با قرآن حکم کند، بی‌گمان به خطا رفته است. بسیاری از فقیهان نیز هر چند عرف را مرجع تشخیص مخالفت می‌دانند، ولی مخالفت را تنها در دو فرض تباین کلّی و جزیی محصور می‌کنند و مخالفت عرفی را به مخالفت منطقی تقلیل می‌دهند. با پیگیری احادیث عَرض و سخنان محدّثان و فقیهان در این باب، و تحلیل مفهوم مخالفت عرفی، و استقراء مصادیق؛ هفت گونه مخالفت حدیث با قرآن یافت می‌شود: تناقض صریح یا مخفی، تخصیص عامّ تخصیص‌ناپذیر، تعمیم خاصّ، انحصار عامّ در مصادیق، مخالفت با سیاق آیه، و مخالفت با قرآن مکتوب یا ملفوظ. بی‌گمان احادیثی که در هر یک از این گونه‌ها جای گیرد، با قرآن کریم مخالفت دارد و کنار گذاشته می‌شود.

کلیدواژه‌ها