راهکارهای شناسایی احادیث تقیه‌ای توسط شیخ حر عاملی در کتاب وسایل الشیعه

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسندگان

1 دانش‌آموخته سطح چهار حوزۀ علمیۀ خراسان، مشهد، ایران.

2 استادیار، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، مشهد، ایران.

3 استاد دروس خارج حوزۀ علمیۀ خراسان، مشهد، ایران.

چکیده

شیخ حر عاملی(ره) همچون بسیاری دیگر از محدثان، در زمان نگارش وسائل الشیعه دغدغۀ شناسایی احادیث صحیح را از روایات تقیه‌ای داشته است. ایشان با دارا بودن تجربۀ پیشینیان و تفکر در موارد آسیب‌زا به فهم دقیق روایات، راهکارهایی برای این مهم طراحی و در نگارش کتاب وسائل از آن‌ها بهره جسته است. شناسایی قرائن موجود، اعم از داخل روایات و خارج روایت، از اهم این راهکارها است. ایشان با شناسایی قرائن داخل روایت، چه از حیث سند و چه از حیث متن، به شناخت احادیث صادرشده بر مبنای تقیه پرداخته است. حر عاملی(ره) در شناخت احادیث تقیه از روی متن، به تعابیر موجود در روایت یا مکاتبه‌ای بودن حدیث توجه ویژه‌ای داشته است. او برای شناسایی روایات تقیه‌ای، علاوه بر شناخت قرائن درون‌متنی، به قرائن خارج از متن استمداد جسته است. موافقت با عامه، مخالفت با قرآن، مخالفت با ضروری دین، تصریح روایت دیگر به تقیه‌ای بودن روایت، مخالفت با اجماع علمای شیعه از جملۀ قرائن خارج از متن است که ایشان برای این مهم از آن‌ها بهره برده است. این‌طور برداشت می‌شود که شیخ(ره) با کمک همین قرائن، مراحل شناخت دقیق روایات تقیه‌ای را در این کتاب پایه‌ریزی کرده و بسیاری از تعارضات و فهم‌های ناقص از روایت را مرتفع ساخته است تا علاقه‌مندان به روایات بتوانند فهم صحیح و دقیقی از متن پیش روی خود داشته باشند و روایات تقیه‌ای را از غیر آن تمییز دهند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Methodologies for Identifying Taqiyyah (Dissimulative)-Based Narrations by Shaykh al-Ḥurr al-ʿĀmilī in Wasāʾil al-Shīʿah

نویسندگان [English]

  • kazem yazdani 1
  • Seyed Ali Sajjadi zadeh 2
  • Mohammad Hasan Rabbani Birjandi 3
1 Graduated Level 4 , Khorasan Seminary, Mashhad, Iran.
2 Assistant Professor, Department of Quran and Hadith Sciences, Razavi University of Islamic Sciences, Mashhad, Iran.
3 Professor, Khorasan Seminary, Mashhad, Iran.
چکیده [English]

Shaykh al-Ḥurr al-ʿĀmilī, congruent with numerous other traditionalists (muḥaddithūn), was concerned with distinguishing authentic ḥadīths from Taqiyyah (Dissimulative)-based narrations during the compilation of Wasāʾil al-Shīʿah. Utilizing the expertise of his predecessors and reflecting on factors detrimental to the precise hermeneutics of traditions, he designed methodologies for this objective and utilized them in the composition of Wasāʾil. The identification of existing qarāʾin (contextual clues), both internal and external to the narrations, constitutes the most significant of these methodologies. By identifying internal qarāʾin regarding both isnād (chain of transmission) and matn (textual content), he addressed the identification of traditions issued on the basis of Taqiyyah. In discerning Taqiyyah from the matn, al-Ḥurr al-ʿĀmilī accorded particular significance to specific linguistic expressions or the mukātabah (epistolary) nature of the ḥadīth. To identify Taqiyyah-based narrations, in addition to internal clues, he sought assistance from external qarāʾin. Concordance with the ʿĀmmah (Sunni majority), discordance with the Quran, contradiction of the necessities of religion, explicit mention of Taqiyyah in another narration, and divergence from the ijmāʿ (consensus) of Shīʿah scholars are among the external clues utilized for this purpose. It is inferred that Shaykh al-Ḥurr established the framework for the precise identification of Taqiyyah-based narrations in this work through these clues, thereby resolving numerous contradictions and incomplete interpretations. This ensures that those who interested in narrations may achieve a correct and precise understanding of the text and distinguish Taqiyyah-based narrations from others.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Shaykh al-Ḥurr al-ʿĀmilī
  • Wasāʾil al-Shīʿah
  • Taqiyyah
  • Internal and External Qarāʾin
  • Hadith
  • Fiqh al-Ḥadīth
  1. قرآن کریم.

    1. ابن‌اثیر جزری، علی بن ابی‌الکرم. (۱۳۶۴ش). النهایه فی غریب الحدیث. قم: مؤسسۀ اسماعیلیان.
    2. ابن‌ابی‌الحدید، عبدالحمید. (۱۳۸۳ش). شرح نهج‌البلاغه. قم: مکتبة آیت‌الله المرعشی النجفی(ره).
    3. ابن‌منظور، محمد بن مکرم. (۱۴۰۵ق). لسان العرب. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
    4. ابن‌منظور، محمد بن مکرم. (۱۴۱۰ق). لسان العرب. بیروت: دار صادر.
    5. احمد فتح‌الله. (۱۴۱۵ق). معجم ألفاظ الفقه الجعفری. قم: مؤسسۀ فرهنگی و اطلاع‌رسانی تبیان.
    6. اشتهاردی، علی. (۱۴۱۷ق). مدارک العروه. تهران: دار الأسوه.
    7. انصاری، مرتضی. (۱۴۱۵ق). المکاسب. قم: کنگرۀ جهانی بزرگداشت شیخ اعظم انصاری.
    8. انصاری، مرتضی. (۱۴۱۹ق). فرائد الأصول. قم: مجمع الفکر الإسلامی.
    9. بحرانی، یوسف بن احمد بن ابراهیم. (۱۴۰۵ق). الحدائق الناضره فی أحکام العتره الطاهره. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
    10. پیشوایی، مهدی. (۱۳۸۷ش). سیمای پیشوایان. قم: مؤسسۀ انتشارات دارالعلم.
    11. جوهری، اسماعیل. (۱۴۰۷ق). الصحاح تاج اللغه و صحاح العربیه. بیروت: دارالعلم للملایین.
    12. حر عاملی، محمد بن حسن. (۱۴۱۳ق). تفصیل وسائل الشیعه إلی تحصیل مسائل الشریعه. بیروت: مؤسسة آل‌البیت(ع) لإحیاء التراث.
    13. خمینی، سید روح‌الله. (۱۴۰۹ق). تحریر الوسیله. قم: دار الکتب العلمیه.
    14. خویی، سید ابوالقاسم. (۱۴۱۲ق). مصباح الأصول. قم: نشر داوری.
    15. دلبری، سید علی. (۱۳۹۱ش). آسیب‌شناسی فهم حدیث. مشهد: دانشگاه علوم اسلامی رضوی.
    16. دلبری، سید علی. (۱۳۸۶ش). مبانی رفع تعارض اخبار از دیدگاه شیخ طوسی(ره) در استبصار. مشهد: دانشگاه علوم اسلامی رضوی.
    17. دمیری، محمد. (۱۳۰۹ق). حیاة الحیوان الکبری. قاهره: مکتبة مصطفی البابی الحلبی.
    18. دینوری، ابن قتیبه. (۱۴۰۶ق). تأویل مختلف الحدیث. بیروت: دار الکتب العلمیه.
    19. راغب اصفهانی، حسین بن محمد. (۱۴۱۲ق). المفردات فی غریب القرآن. بیروت: دار شامیه.
    20. ربانی، محمد حسن. (۱۳۸۳ش). اصول و قواعد فقه الحدیث. قم: بوستان کتاب قم.
    21. زبیدی، محمد بن محمد. (۱۴۱۶ق). تاج العروس من جواهر القاموس. بیروت: دار الفکر.
    22. سبحانی، جعفر. (۱۴۱۵ق). المحصول فی علم الأصول. قم: مؤسسۀ امام صادق(ع).
    23. سیستانی، علی. (۱۴۱۴ق). الرافد فی علم الأصول. قم: مکتب آیت‌الله سیستانی.
    24. سیوطی، عبدالرحمن بن ابی‌بکر، جلال‌الدین. (بی‌تا). الدر المنثور. بیروت: دار الفکر.
    25. شاکری، بلال. (بی‌تا). مروری بر نظریۀ تعصیب در فقه فریقین. بی‌جا.
    26. شهیدی، جعفر؛ معین، محمد؛ گروهی از نویسندگان؛ دهخدا، علی‌اکبر. (۱۳۷۳ش). لغت‌نامه دهخدا. تهران: روزنه.
    27. صدر، محمدباقر. (۱۴۱۷ق). بحوث فی علم الأصول. قم: مرکز الغدیر.
    28. صدر، محمدباقر. (۱۴۱۰ق). دروس فی علم الأصول (الحلقه الثالثه). بیروت: دار التعارف للمطبوعات.
    29. صدوق، محمد بن علی بن بابویه. (۱۳۶۱ش). معانی الأخبار. قم: جامعۀ مدرسین.
    30. صدوق، محمد بن علی بن بابویه. (۱۳۶۲ش). الخصال. قم: جامعۀ مدرسین.
    31. صفری فروشانی، نعمت‌الله. (۱۳۸۱ش). نقش تقیه در استنباط. قم: بوستان کتاب.
    32. طبرسی، فضل بن حسن. (۱۳۷۳ش). مجمع البیان فی تفسیر القرآن. تهران: انتشارات ناصر خسرو.
    33. طوسی، محمد بن حسن. (۱۳۶۵ش). تهذیب الأحکام. تهران: دار الکتب الإسلامیه.
    34. طوسی، محمد بن حسن. (۱۴۰۹ق). التبیان فی تفسیر القرآن. قم: مکتب الإعلام الإسلامی.
    35. طوسی، محمد بن حسن. (۱۳۶۳ش). الاستبصار فیما اختلف من الأخبار. تهران: دار الکتب الإسلامیه.
    36. طوسی، محمد بن حسن. (۱۴۱۷ق). الفهرست. تحقیق: شیخ جواد قیومی. قم: جامعۀ مدرسین.
    37. عاملی، محمد بن مکی (شهید اول). (۱۴۱۹ق). ذکری الشیعه فی أحکام الشریعه. قم: مؤسسۀ آل‌البیت(ع).
    38. عاملی، حسین بن عبدالصمد. (۱۴۰۱ق). وصول الأخبار إلی أصول الأخبار. قم: مجمع الذخائر الإسلامیه.
    39. عاملی، محمد بن مکی (شهید اول). (بی‌تا). القواعد و الفوائد. قم: کتاب‌فروشی مفید.
    40. فیومی، احمد. (۱۴۰۵ق). المصباح المنیر (چاپ اول). قم: دار الهجره.
    41. کشی، محمد بن عمر. (۱۴۰۹ق). اختیار معرفة الرجال (رجال کشی). مشهد: مؤسسۀ نشر دانشگاه مشهد.
    42. کلینی، محمد بن یعقوب. (۱۳۸۸ق). الکافی. تهران: دار الکتب الإسلامیه.
    43. مجلسی، محمدباقر. (۱۴۰۳ق). بحار الأنوار. بیروت: مؤسسة الوفا.
    44. معین، محمد. (۱۳۹۱ش). فرهنگ معین. تهران: انتشارات امیرکبیر.
    45. مفید، محمد بن محمد. (۱۹۹۳م). تصحیح الاعتقاد (مصنفات الشیخ المفید، ج۵). بیروت: دار المفید.
    46. نجاشی، احمد بن علی. (۱۴۱۶ق). فهرست أسماء مصنفی الشیعه (رجال نجاشی). قم: مؤسسۀ النشر الإسلامی.
    47. نجفی، محمدحسن. (بی‌تا). جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
    48. نراقی، احمد. (۱۴۱۵ق). مستند الشیعه فی أحکام الشریعه. قم: مؤسسۀ آل‌البیت(ع).
    49. نیشابوری، فضل بن شاذان. (۱۳۹۹ش). الإیضاح. تهران: دانشگاه تهران.
    50. پایگاه اینترنتی مدرسه فقاهت: eshia.ir
    51. آرشیو تقریرات فقهی فقهای معاصر.