انگارۀ کفر ابوطالب مبتنی بر روایت ضحضاح، در سنجۀ آیات قرآنی با تأکید بر تفاسیر اهل‌سنت

نوع مقاله : علمی ترویجی

نویسندگان

1 دانشیار، گروه فقه و مبانی حقوق، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، مشهد، ایران؛ استاد دروس خارج فقه و اصول حوزه علمیه خراسان، مشهد، ایران.

2 دانشجوی دکتری رشته علوم قرآن و حدیث، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، مشهد، ایران.

چکیده

در مورد ایمان یا کفر جناب ابوطالب، بحث‌های نسبتاً فراوانی میان دانشمندان مذاهب اسلامی، اعم از امامیه و اهل سنت واقع شده است. یکی از روایاتی که برخی از عالمان عامه، برای اثبات کفر جناب ابوطالب به آن استناد می‌کنند، روایت ضحضاح است. مسئله اساسی پژوهه آن است که آیا چنین روایتی که منحصراً مستند به منابع اهل سنت می‌باشد، با توجه به آیات قرآن کریم قابل استناد است؟ از آن جا که پاسداشت و صیانت از آبروی هر مسلمانی به ویژه مقام اصحاب پیامبر اسلام… وظیفه‌ای دینی است، بررسی روایت مزبور با تکیه بر دلایل روشن و مبرهن امری ضروری است. نگارندگان به روش توصیفی-تحلیلی با استفاده از منابع کتابخانه‌ای به بررسی روایت ضحضاح پرداخته‌اند و هدف تحلیل محتوایی آن بر اساس منابع عامه با تأکید بر تفاسیر اهل سنت، با سنجه قرآن کریم است. یافته پژوهه آن است که روایت مزبور در تعارض با قرآن کریم بوده و با توجه به دلائل روشن بر ایمان آن صحابی بزرگ، چنین روایتی با توجه به مخالفت صریح با آیات قرآن کریم و توصیه معتبر و اکید از سوی پیامبر اعظم… بر طرح ما خالف الکتاب، غیر قابل پذیرش، برساخته و مردود است. آری بیان این نکته ضروری است که ایشان برای این که بتوانند بیشتر از وجود نبی مکرم دفاع کنند، ایمان خود را در مواردی پنهان می‌نمودند. 

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

The Notion of Abū Ṭālib's Disbelief Based on the Narration of Ḍaḥḍāḥ in the Light of Quranic Verses with Emphasis on Sunni Commentaries

نویسندگان [English]

  • Seyed mahdi Ahmadi Nik 1
  • Toktam Harati 2
1 Associate Professor, Department of Jurisprudence and Foundations of Law, Razavi University of Islamic Sciences, Mashhad, Iran; Lecturer of Advanced Levels, Khorasan Seminary, Mashhad, Iran.
2 Ph.D. Student in Quranic Sciences and Hadith, Razavi University of Islamic Sciences, Mashhad, Iran.
چکیده [English]

There have been numerous debates among scholars of Islamic schools of thought—both Imami and Sunni—regarding the faith or disbelief of Abū Ṭālib. One of the narrations cited by some Sunni scholars to prove Abū Ṭālib's disbelief is the narration of Ḍaḥḍāḥ. The fundamental question of this research is whether such a narration, which is exclusively documented in Sunni sources, can be cited in light of the verses of the Holy Quran. Given that safeguarding and preserving the dignity of every Muslim, especially the status of the companions of the Prophet Muhammad (pbuh), is a religious duty, examining this narration based on clear and conclusive evidence is essential. The authors have employed a descriptive-analytical method using library sources to investigate the narration of Ḍaḥḍāḥ, with the aim of conducting a content analysis based on Sunni sources, with an emphasis on Sunni commentaries, and using the Holy Quran as the criterion. The findings indicate that this narration is in conflict with the Holy Quran. Given the clear evidence for the faith of that great companion, such a narration—due to its explicit contradiction with Quranic verses and the authentic and emphatic recommendation of the Holy Prophet (pbuh) to reject what contradicts the Book—is deemed unacceptable, fabricated, and rejected. However, it is necessary to note that he (Abū Ṭālib) would sometimes conceal his faith in order to protect the Noble Prophet (pbuh) more effectively.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Quran
  • Narration of Ḍaḥḍāḥ
  • Sunni Commentaries
  • Content Criticism
  • Abū Ṭālib
قرآن کریم (ترجمۀ آیت الله مکارم شیرازی).
1.  آلوسی، محمود بن عبدالله. (۱۴۱۵ق). روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم و السبع المثانی. بیروت: دار الکتب العلمیة.
2.  ابن‌ابی‌الحدید مدائنی، عزالدین ابوحامد بن عبدالله. (بی‌تا). شرح نهج البلاغة. قم: کتابخانۀ حضرت آیت‌الله مرعشی نجفی.
3.  ابن‌اثیر، ابوالحسن علی بن ابی‌الکرم. (۱۴۱۷ق). الکامل فی التاریخ. بیروت: دار الکتب العربی.
4.  ابن‌بطال، ابوالحسن علی بن خلف بن عبدالملک. (۱۴۲۳ق). شرح صحیح البخاری لابن بطال. ریاض: دار النشر.
5.  ابن‌جوزی، یوسف بن قزاوغلی. (۱۴۲۶ق). تذکرة الخواص من الأمة بذکر خصائص الأئمة. قم: المجمع العالمی لاهل‌بیت.
6.  ابن‌درید، محمد بن حسن. (۱۹۸۸م). جمهرة اللغة. بیروت: دار العلم للملایین.
7.  ابن‌عباد، صاحب، اسماعیل بن عباد. (۱۴۱۴ق). المحیط فی اللغة. بیروت: عالم الکتب.
8.  ابن‌عطیه، عبدالحق بن غالب. (۱۴۲۲ق). المحرر الوجیز. بیروت: دار الکتب العلمیه.
9.  احمدی‌نیک، سیدمهدی؛ امامی، محمد. (۱۴۰۱ش). روایات تفسیری ایمان ابوطالب در سنجۀ نقد و بررسی. مجله علوم حدیث تطبیقی، (۱۶)، ۸۹-۱۱۲.
10. امینی، عبدالحسین. (بی‌تا). الغدیر فی الکتاب و السنة و الأدب. (بی‌جا: بی‌نا).
11. امینی، عبدالحسین. (بی‌تا). ایمان ابیطالب و سیرته. اصفهان: مؤسسۀ تحقیقات و نشر معارف اهل‌البیت.
12. بخاری جعفی، محمد بن اسماعیل ابوعبدالله. (۱۴۲۲ق). الجامع المسند الصحیح المختصر من أمور رسول الله و سننه و أیامه (صحیح البخاری). دمشق: دار طوق النجاة.
13. بیضاوی، عبدالله بن عمر. (۱۴۱۸ق). أنوار التنزیل و أسرار التأویل. بیروت: دار الکتب العلمیه.
14. ثعلبی، احمد بن محمد. (۱۴۲۲ق). الکشف و البیان فی تفسیر القرآن. بیروت: دار الکتب العلمیه.
15. حیدرزاده، ناصر؛ علی‌محمدی، مرضیه. (۱۴۰۱ش). نقد روایات ضحضاح در کفر حضرت ابوطالب. دوفصلنامۀ علمی‑ترویجی سیره‌پژوهی اهل‌بیت.
16. خانجانی، قاسم. (۱۴۰۰ش). بررسی اتهام کفر به حضرت ابوطالب. نشریۀ سیره‌پژوهی اهل‌بیت.
17.    راغب اصفهانی، ابوالقاسم حسین بن محمد. (۱۴۲۰ق). محاضرات الأدباء و محاورات الشعراء و البلغاء. بیروت: شرکت دار الأرقم بن أبی الأرقم.
18.    زمخشری، محمود بن عمر. (۱۴۰۷ق). الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل و عیون الأقاویل فی وجوه التأویل. بیروت: دار الکتاب العربی.
19. زینی دحلان، احمد. (۱۴۲۸ق). أسنی المطالب فی نجاة أبی طالب. اردن: دار الإمام النووی.
20. سیوطی، عبدالرحمن بن ابی‌بکر. (۱۴۰۴ق). الدر المنثور فی التفسیر بالمأثور. قم: کتابخانۀ عمومی حضرت آیت‌الله مرعشی نجفی.
21. صاوی، احمد بن محمد. (۱۴۲۷ق). حاشیة الصاوی علی تفسیر الجلالین. بیروت: دار الکتب العلمیة.
22.صدوق، محمد بن علی بن بابویه. (۱۴۱۳ق). من لا یحضره الفقیه. قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعۀ مدرسین حوزۀ علمیۀ قم.
23.طبری، محمد بن جریر. (۱۴۱۲ق). جامع البیان فی تفسیر القرآن (تفسیر الطبری). بیروت: دار المعرفة.
24. عسکری، نجم‌الدین. (۱۴۴۲ق). ابوطالب حامی الرسول و ناصره. عراق: العتبة الحسینیة.
25. فاطمی‌نژاد، عبدالله. (۱۴۰۱ش). سوژه سخن: ایمان حضرت ابوطالب. نشریۀ مبلغان.
26. فخر رازی، محمد بن عمر. (۱۴۲۰ق). التفسیر الکبیر (مفاتیح الغیب). بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
27. فراهیدی، خلیل بن احمد. (۱۴۰۹ق). کتاب العین. قم: نشر هجرت.
28. قاسمی، جمال‌الدین. (۱۴۱۸ق). تفسیر القاسمی المسمی محاسن التأویل. بیروت: دار الکتب العلمیة.
29. قیّم، عبدالنبی. (۱۳۸۹ش). فرهنگ معاصر عربی‑فارسی. تهران: مؤسسۀ فرهنگی معاصر.
30. کلینی، محمد بن یعقوب. (۱۴۰۷ق). الکافی. تهران: دار الکتب الإسلامیة.
31. مراغی، احمد مصطفی. (بی‌تا). تفسیر المراغی. بیروت: دار الفکر.
32. مرتضوی، سیدمحمد. (۱۳۸۸ش). بررسی روایات ضحضاح. مجله مطالعات اسلامی علوم قرآن و حدیث، ۱۵۳-۱۷۳.
33. مفید، محمد بن محمد بن نعمان عکبری. (بی‌تا). ایمان ابی‌طالب. بیروت: مؤسسة البعثة.
34. وراق البغدادی، ابوالفرج محمد بن اسحاق (معروف به ابن‌الندیم). (۱۴۱۷ق). الفهرست. بیروت: دار المعرفة.