بازشناخت چالش «زمان‌مندی» در احادیث توصیفی؛ کارکردها و گونه‌ها

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسندگان

1 دانش‌آموخته سطح 4 حوزه علمیه قم، قم، ایران.

2 طلبه سطح 2 حوزه علمیه قم، قم، ایران.

چکیده

«حدیث» به‌عنوان یکی از منابع شناخت راویان، از دیرباز مدنظر رجال‌پژوهان بوده است. می‌توان این بخش از احادیث را که به‌گونه‌ای به معرفی راویان کمک می‌کند، «احادیث توصیفی» نامید. بهره‌مندی از احادیث توصیفی جایگاه ویژه‌ای در شناخت راویان دارد، اما در کنار آن، با چالش‌هایی ازجمله زمان‌مند بودن مواجه است؛ به این معنا که توصیف آن‌ها به مقطعی خاص از حیات راوی مربوط می‌شود و نمی‌توان آن را به همۀ دوره‌های زندگی یا همۀ روایات وی تعمیم داد. برخلاف تصور رایج، این ویژگی نه‌تنها مانع بهره‌برداری رجالی نیست، بلکه کارکرد ویژه‌ای برای احادیث توصیفی ایجاد می‌کند. بنابراین در این رویکرد، عنصر زمان در احادیث توصیفی نه‌تنها نادیده یا مورد غفلت قرار نمی‌گیرد، بلکه با تبیین موضوع، کارایی و گونه‌های آن مشخص می‌شود. پژوهش حاضر با بررسی موارد متنوعی از روایات و با روش تحلیلی‑توصیفی، کارکردهای زمان‌مندی را در چهار محور: کشف رخدادهای پنهان، تحلیل سیر تحول شخصیت راوی، تبیین زمینه‌ها و ریشه‌های رفتاری وی، و حل تعارضات رجالی مورد تحلیل قرار داده است. در پایان نیز به گونه‌شناسی توصیف‌های مقطعی و فراگیر پرداخته و نمونه‌های هر یک را مشخص کرده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Recognizing the Challenge of "Temporality" in Descriptive Hadiths: Functions and Typologies

نویسندگان [English]

  • jafar zarean 1
  • Jamaloddin Heidarifetrat 2
1 Qom Seminary
2 Qom Seminary
چکیده [English]

Hadith, as a source for identifying narrators, has long been a subject of concern for scholars of Rijāl. Traditions that contribute to the characterization of narrators may be termed "Descriptive Hadiths". While utilizing these narrations holds a significant position in assessing narrators, it is simultaneously confronted with challenges such as "temporality”. This concept implies that the description provided pertains to a specific period of the narrator's life and cannot be generalized to all stages of their biography or all their narrations. Contrary to prevalent assumptions, this characteristic does not impede biographical utilization; rather, it facilitates a specialized functionality for descriptive hadiths. Within this approach, the temporal element is neither disregarded nor neglected; instead, through conceptual clarification, its efficacy and typologies are determined. Employing a descriptive-analytical method across a diverse range of narrations, this research analyzes the functions of temporality within four axes: the discovery of latent events, the analysis of the narrator's evolution of personality, the elucidation of their behavioral foundations and roots, and the resolution of biographical conflicts. Finally, the study presents a typology of "periodic" and "comprehensive" descriptions, identifying instances of each.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Descriptive Hadiths
  • Temporality
  • Narrator's Evolution of Personality
  • Resolution of Biographical Conflicts
  1. قرآن کریم.

    1. بحرالعلوم، محمدمهدی بن مرتضی. (۱۳۶۳ش). رجال (الفوائد الرجالیة). تهران: مکتبة الصادق(ع).
    2. برقی، احمد بن محمد بن خالد. (۱۳۴۲ش). رجال. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
    3. پورموسی، مجتبی؛ حیدری‌فطرت، جمال‌الدین. (۱۳۹۸ش). ترسیم طبقۀ روایی ابراهیم بن هاشم قمی و رفع چالش‌های پیش‌رو. دوفصلنامۀ حدیث حوزه، (۱۸)، ۱۲۹‑۱۷۰.
    4. حائری مازندرانی، محمد بن اسماعیل. (۱۴۱۶ق). منتهی المقال فی أحوال الرجال. قم: مؤسسة آل البیت(ع) لإحیاء التراث.
    5. خویی، سید ابوالقاسم. (۱۴۱۳ق). معجم رجال الحدیث و تفصیل طبقات الرواة. بی‌جا: بی‌نا.
    6. دلبری، سید علی. (۱۳۹۵ش). آسیب‌شناسی فهم حدیث. مشهد: دانشگاه علوم اسلامی رضوی.
    7. سبحانی تبریزی، جعفر. (بی‌تا). موسوعة طبقات الفقهاء. قم: مؤسسۀ امام صادق(ع).
    8. سید بن طاووس، علی بن موسی. (۱۴۰۹ق). إقبال الأعمال. تهران: دار الکتب الإسلامیة.
    9. سیستانی، سید محمدرضا؛ بکاء، سید محمد. (۱۳۳۷ش). قبسات من علم الرجال. بیروت: دار المورخ العربی.
    10. شوشتری، محمدتقی. (۱۴۱۰ق). قاموس الرجال. قم: جماعة المدرسین فی الحوزة العلمیة بقم.
    11. شهید اول، محمد بن مکی عاملی. (۱۴۱۷ق). الدروس الشرعیة فی فقه الإمامیة. قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعۀ مدرسین حوزۀ علمیۀ قم.
    12. شیخ صدوق، محمد بن علی. (۱۴۱۳ق). من لا یحضره الفقیه. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
    13. شیخ طوسی، محمد بن حسن. (۱۴۰۷ق). تهذیب الأحکام. تهران: دار الکتب الإسلامیة.
    14. شیخ طوسی، محمد بن حسن. (۱۴۱۱ق). الغیبة. قم: دار المعارف الإسلامیة.
    15. شیخ طوسی، محمد بن حسن. (۱۴۲۰ق). فهرست کتب الشیعة و أصولهم و أسماء المصنفین و أصحاب الأصول. قم: مکتبة المحقق الطباطبائی.
    16. شیخ طوسی، محمد بن حسن. (۱۴۲۷ق). اختیار معرفة الرجال (رجال الکشی). قم: مؤسسۀ نشر اسلامی.
    17. شیخ طوسی، محمد بن حسن. (۱۳۷۳ش). رجال الطوسی. قم: مؤسسة النشر الإسلامی التابعة لجامعة المدرسین بقم المقدسة.
    18. شیخ مفید، محمد بن محمد. (۱۴۱۳ق). الإختصاص. قم: المؤتمر العالمی لألفیة الشیخ المفید.
    19. صفار، محمد بن حسن. (۱۴۰۴ق). بصائر الدرجات. تهران: اعلمی.
    20. علیاری تبریزی، علی بن عبدالله. (۱۴۱۲ق). بهجة الآمال فی شرح زبدة المقال. تهران: بنیاد فرهنگ اسلامی کوشانپور.
    21. قهپایی، عنایت‌الله. (۱۳۶۴ش). مجمع الرجال. قم: اسماعیلیان.
    22. کاظمی، عبدالنبی. (۱۴۲۵ق). تکملة الرجال. قم: أنوار الهدی.
    23. کلینی، محمد بن یعقوب. (۱۴۰۷ق). الکافی. قم: دار الکتب الإسلامیة.
    24. کلباسی، محمد بن محمدابراهیم. (۱۴۲۲ق). الرسائل الرجالیة. قم: مؤسسۀ علمی‑فرهنگی دار الحدیث، سازمان چاپ و نشر.
    25. مازندرانی، محمد صالح بن احمد. (۱۳۸۲ش). شرح الکافی (الأصول و الروضة). تهران: بی‌نا.
    26. مامقانی، عبدالله. (بی‌تا). تنقیح المقال فی علم الرجال. نجف: مطبعة المرتضویة.
    27. مامقانی، عبدالله. (۱۴۳۱ق). تنقیح المقال فی علم الرجال. قم: مؤسسة آل البیت(ع) لإحیاء التراث.
    28. مجلسی، محمدباقر. (۱۴۰۴ق). مرآة العقول فی شرح أخبار آل الرسول. تهران: دار الکتب الإسلامیة.
    29. مجلسی، محمدتقی. (۱۴۰۶ق). روضة المتقین فی شرح من لا یحضره الفقیه. قم: مؤسسۀ اسماعیلیان.
    30. محسنی، محمدآصف. (۱۴۳۷ق). معجم الأحادیث المعتبرة. قم: دار النشر الأدیان.
    31. نایینی، محمدحسین. (۱۳۷۶ش). فوائد الأصول. قم: مؤسسة النشر الإسلامی.
    32. نجاشی، احمد بن علی. (۱۳۶۵ش). رجال. قم: مؤسسة النشر الإسلامی.
    33. نوری، حسین بن محمدتقی. (۱۴۰۸ق). مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل. قم: مؤسسة آل‌البیت(ع).
    34. یزدی طباطبایی، سید محمدکاظم. (۱۴۰۹ق). العروة الوثقی. بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.