اعتبارسنجی حدیث طاهره در مصباح‌الأنوار و نقد دیدگاه ناپاکی زنان از نظر اسلام

نوع مقاله : علمی ترویجی

نویسنده

دانش‌آموختۀ کارشناسی علوم قرآنی و حدیث، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، مشهد، ایران.

چکیده

از جمله مواردی که همواره برای القاء شبهه نسبت به اسلام، مورد استفاده قرار گرفته است، القاء نگاه تبعیض‌آمیزِ جنسیتی در احکام و مورد ستم قرار گرفتن زن، در مقابل مرد از نگاه فقه اسلامی است. از جمله احادیثی که به این منظور و با بدفهمی مورد سوء استفاده قرار گرفته، حدیثی از کتاب مصباح الأنوار است. مستشکل به استناد این حدیث ادعا می‌کند که چون حضرت زهرا (س) از عادت زنانگی مبرا بوده، «طاهره» لقب گرفته و سایر زنان که دچار قاعدگی می‌شوند، از نگاه اسلام ناپاک محسوب می‌شوند و احکام مربوط به قاعدگی نیز ناشی از همین نوع نگاه به زن است! پیش از این اثر مستقلی در خصوص حدیث مذکور و با هدف پاسخگویی به این شبهه تألیف نشده. از این‌رو، مقالۀ حاضر با روش توصیفی ـ تحلیلی و با استناد به منابع معتبر حدیثی، رجالی، فقهی و ادبی، به واکاوی دقیق آن پرداخته و پس از اثبات ضعف سندی، نادرست بودن برداشتِ مستشکل را ثابت کرده و با نگاهی به برخی از حقوق و احکام فقهی مرتبط با زنان، ثابت می‌کند که این احکام مبتنی بر رعایت مصالح مادی و معنوی زنان بوده و نشانه‌ای بر نبود تبعیض جنسیتی در نظام فقه اسلامی است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Validation of the Ḥadīth al-Ṭāhirah in the book Miṣbāḥ al-Anwār and a Critique of the Perception of Women's Impurity in Islam

نویسنده [English]

  • Mohammad Hadi Bayat
Bachelor in Quranic and Hadith Sciences, Department of Quranic and Hadith Sciences, Razavi University of Islamic Sciences, Mashhad, Iran.
چکیده [English]

One of the recurring themes used to cast doubt upon Islam is a discriminatory gender-based perspective within legal rulings and the alleged oppression of women compared to men in Islamic jurisprudence (fiqh). Among the traditions exploited through such misunderstandings is a narration found in the book Miṣbāḥ al-Anwār. Based on this ḥadīth, the critic claims that since Lady Fatimah (PBUH) was exempt from the female cycle and thus titled "al-Ṭāhirah" (the Pure), other women who experience menstruation are considered impure from the perspective of Islam; furthermore, it is claimed that the rulings pertaining to menstruation arise from this very perception of women. Prior to this study, no independent work has been authored specifically regarding the aforementioned ḥadīth with the aim of addressing this ambiguity. Consequently, the present article utilizes a descriptive-analytical method, citing authoritative sources in ḥadīth, rijāl, fiqh, and literature to conduct a rigorous analysis. After substantiating the weakness of the chain of transmission (isnād), the study proves the fallacy of the critic's interpretation. By examining specific rights and jurisprudential rulings related to women, it demonstrates that these laws are predicated upon the observance of women's material and spiritual interests, serving as an indication of the absence of gender discrimination within the Islamic legal system.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Miṣbāḥ al-Anwār
  • Hāshim ibn Muḥammad
  • Women's Studies in Islam
  • Philosophy of Jurisprudential Rulings
  • Menstruation
  1. قرآن کریم.

    1. ابن‌بابویه، محمد بن علی. (۱۳۶۲ش). الخصال. قم: جامعۀ مدرسین.
    2. ابن‌بابویه، محمد بن علی. (۱۳۷۶ش). أمالی. تهران: کتابچی.
    3. ابن‌بابویه، محمد بن علی. (۱۳۸۵ش). علل الشرایع. قم: کتابفروشی داوری.
    4. ابن‌منظور، محمد بن مکرم. (بی‌تا). لسان العرب. بیروت: دار الفکر للطباعة و النشر و التوزیع.
    5. ابن‌هشام، محمد بن یوسف. (۱۴۱۰ق). مغنی اللبیب عن کتب الأعاریب. قم: کتابخانۀ عمومی آیت‌الله مرعشی نجفی(ره).
    6. استرآبادی، شرف الدین. (۱۴۰۹ق). تأویل الآیات الظاهرة فی فضائل العترة الطاهرة. قم: مؤسسۀ النشر الإسلامی.
    7. اصولی، احسان. (۱۳۸۲ش). توضیح المسائل مراجع. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
    8. آقا بزرگ تهرانی، محمد محسن. (۱۴۰۳ق). الذریعة إلی تصانیف الشیعة. بیروت: دار الأضواء.
    9. انصاری، حسن. (۱۳۹۵ش). کتاب مصباح الأنوار، کتابی از ابن طاووس؟. دسترس‌پذیر در: https://ansari.kateban.com/post/3156
    10. بحرانی، سید هاشم بن سلیمان. (۱۴۱۳ق). مدینة معاجز الأئمة الإثنی عشر. قم: مؤسسة المعارف الإسلامیة.
    11. بنائی‌کاشی، ابوالفضل. (۱۳۹۸ش). رسالۀ مصور. تهران: اطلس تاریخ شیعه.
    12. حر عاملی، محمد بن حسن. (بی‌تا). أمل الآمل فی علماء جبل عامل. بیروت: مکتبة الأندلس.
    13. حسینی رضوی حائری، سید ولیّ بن نعمةالله. (۱۴۳۴ق). منهاج الحق و الیقین فی تفضیل علی امیرالمؤمنین(ع). کربلا: العتبة الحسینیة المقدسة.
    14. حسینی جلالی، سید محمدرضا. (۱۴۲۹ق). معجم مصطلحات الرجال و الدرایة. قم: دار الحدیث.
    15. خوانساری، محمد باقر. (۱۴۱۱ق). روضات الجنات فی أحوال العلماء و السادات. بیروت: دار الإسلامیة.
    16. خویی، سید ابوالقاسم. (۱۴۱۳ق). معجم رجال الحدیث. بی‌جا: بی‌نا.
    17. خویی، سید ابوالقاسم. (۱۴۲۲ق). توضیح المسائل. قم: مؤسسة إحیاء آثار الإمام الخوئی.
    18. زبیدی، محمد بن محمد. (۱۴۱۴ق). تاج العروس من جواهر القاموس. بیروت: دار الفکر.
    19. شعیری، محمد بن محمد. (بی‌تا). جامع الأخبار. نجف: مطبعة الحیدریة.
    20. شهید ثانی، زین‌الدین بن علی. (۱۴۲۸ق). الوجیزة فی علم الدرایة. قم: دار الحدیث.
    21. صافی‌گلپایگانی، لطف‌الله. (۱۴۳۲ق). توضیح المسائل. قم: دفتر تنظیم و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی صافی گلپایگانی.
    22. صالح، صبحی. (۱۴۱۴ق). نهج البلاغة. قم: هجرت.
    23. طباطبایی، سید محمدحسین. (۱۳۹۰ق). المیزان فی تفسیر القرآن. بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
    24. فراهیدی، خلیل بن احمد. (۱۴۰۹ق). العین. قم: مؤسسة دار الهجرة.
    25. قرشی، علی‌اکبر. (۱۳۷۱ش). قاموس قرآن. تهران: دار الکتب الإسلامیة.
    26. قمی، شیخ عباس. (۱۳۸۵ش). الفوائد الرضویة. قم: بوستان کتاب.
    27. کشی، محمد بن عمر. (۱۴۰۴ق). اختیار معرفة الرجال. قم: مؤسسة آل‌البیت(ع) لإحیاء التراث.
    28. مجلسی، محمد باقر. (۱۴۰۳ق). بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار أئمة الأطهار(ع). قم: دار إحیاء التراث العربی.
    29. مکارم شیرازی، ناصر. (۱۳۷۱ش). تفسیر نمونه. تهران: دار الکتب الإسلامیة.
    30. مهریزی، مهدی. (۱۳۸۰ش). میراث حدیث شیعة. قم: دار الحدیث.
    31. موسوی خمینی، روح‌الله. (۱۳۷۹ش). تحریر الوسیلة. تهران: مؤسسة تنظیم و نشر آثار إمام خمینی(ره).
    32. میرزا عبدالله افندی. (۱۴۳۱ق). ریاض العلماء. بیروت: مؤسسة التاریخ العربی.
    33. نجاشی، احمد بن علی. (۱۳۶۵ش). رجال النجاشی. قم: جامعۀ المدرسین.
    34. نوری، حسین بن محمدتقی. (۱۴۰۸ق). مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل. قم: مؤسسة آل‌البیت(ع).
    35. نیشابوری کنتوری، سید اعجاز حسین. (۱۴۰۹ق). کشف الحجب و الأستار عن أسماء الکتب و الأسفار. قم: کتابخانۀ آیت‌الله مرعشی نجفی(ره).
    36. یزدی، محمدکاظم بن عبدالعظیم. (۱۴۱۴ق). العروة الوثقی. قم: مکتبة الداوری.