تحلیل محتوایی روایاتِ مؤیّد نقل به معنا از منظر تاریخمندی

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسندگان

1 نویسنده مسئول، دانش‌آموختۀ دکتری، علوم قرآن و حدیث، دانشگاه آزاد اسلامی واحد کاشان، کاشان، ایران. .

2 استادیار، گروه معارف اسلامی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد کاشان، کاشان، ایران.

چکیده

در طول تاریخ مطالعات حدیثی، نقل به معنا به‌عنوان یکی از علل تعارض اخبار، همواره مورد توجه اندیشمندان اسلامی بوده است. اما، بی‌توجهی به مقام صدوری روایاتِ مؤید این عملکرد و نقش شرایط تاریخی در صدور و فهم این روایات، مانع از مواجهه صحیح با این عارضۀ حدیثی شده است. ازاین‌رو بسیار ضروری است که این موضوع، به ‌شکل مبنایی بازبررسی گردد. به این منظور در پژوهش پیش‌رو، با تحلیل روایاتِ مؤید نقل به معنا و مقابله مفهومی آن‌ها با روایاتی که بر نقل عین الفاظ تأکید دارند، نشان داده خواهد شد که این روایات، ناظر به شرایط تاریخی صادر شده‌اند و عمل به آن‌ها، تنها در مقام تبیین عام حدیث صحیح است. در نتیجه راوی در مقام ضبط حدیث، نه‌تنها اجازۀ نقل به معنا ندارد، بلکه موظف به ضبط عین واژگان حدیث است. فهم عام راویان اولیه از این روایات، خصوصاً تصور کفایت رعایت شرایطی که برای نقل به معنا در همین روایات ذکر شده است و الزامات بیرونی، نظیر دشواری ضبط عین الفاظ، مانع از فهم صحیح علت تعارض این دو گروه از احادیث شد و به‌ تبع آن راویان در مقام ضبط حدیث نیز، به‌طور گسترده خود را مجاز به نقل به معنا دانستند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

A Content Analysis of Narrations Affirming Naql bi al-Maʿnā (Transmission by Meaning) Through the Lens of Historicity

نویسندگان [English]

  • Behrooz Fadaeirad 1
  • Mohammad Nasehi 2
1 Corresponding Author, Ph.D. Graduate, Qur'anic and Hadith Studies, Islamic Azad University, Kashan Branch, Kashan, Iran.
2 Assistant Professor, Department of Islamic Education, Islamic Azad University, Kashan Branch, Kashan, Iran.
چکیده [English]

Throughout the history of Hadith studies, Naql bi al-Maʿnā (transmission of Hadith by meaning, rather than verbatim) has consistently been a focal point for Islamic scholars, recognized as one of the contributing causes of discrepancies in Narrations (taʿāruḍ al-akhbār). However, a lack of attention to the locus of issuance of the narrations supporting this practice, and the critical role of historical circumstances in the issuance and comprehension of these narrations, has impeded a correct scholarly engagement with this hadith-related problem. Consequently, a fundamental re-examination of this subject is deemed highly necessary. To this end, the present research, through an analysis of the narrations supporting Naql bi al-Maʿnā and a conceptual contrast with those reports emphasizing the verbatim transmission of the text, demonstrates that the former group of narrations were issued in observation of specific historical conditions. Therefore, acting upon them is only permissible in the context of the general explanation of Hadith. Consequently, the transmitter, when in the locus of documentation of a Hadith, is not only not permitted to perform Naql bi al-Maʿnā, but is obligated to precisely record the original wording of the tradition. The general understanding of these primary narrators, especially their assumption that merely observing the conditions cited for Naql bi al-Maʿnā within the same traditions was sufficient, alongside external necessities such as the difficulty of verbatim documentation, prevented a correct comprehension of the underlying cause of the conflict between these two groups of Aḥādīth. As a result, narrators, even when documenting the Hadith, broadly considered themselves authorized to practice Naql bi al-Maʿnā.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Historicity
  • Historicity of Narrations
  • Naql bi al-Maʿnā
  • Narrations of Naql bi al-Maʿnā
  1. قرآن کریم.
  2. ابن‌بابویه، محمد بن علی. (1385ق). علل الشرایع. نجف: المکتبۀ الحیدریه.
  3. ابن‌بابویه، محمد بن علی. (1413ق). من لا یحضره الفقیه. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
  4. ابن‌غضائری، احمد بن حسین. (1422ق). الرجال. قم: دار الحدیث.
  5. انصاری، مرتضی. (1414ق). رسائل الفقهیه. قم: مجمع الفکر الاسلامی.
  6. ایازی، سیدمحمدعلی. (1382ش). تاریخمندی در نصوص دینی. علوم حدیث، (29)، 44-71.
  7. برقی، احمد بن محمد. (1371ق). المحاسن. قم: دارالکتب الاسلامیۀ.
  8. پاکتچی، احمد. (1394ش). فقه الحدیث مباحث نقل به معنا. تهران: دانشگاه امام صادق(ع).
  9. حرعاملی، محمد بن الحسن. (1412ق). وسائل الشیعه. چاپ ششم. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
  10. حلی، حسن بن یوسف. (1417ق). خلاصۀ الاقوال. قم: نشر الفقاهه.
  11. زبیدی، مرتضی. (1414ق). تاج العروس من جواهر القاموس. بیروت: دارالفکر.
  12. سبحانی، جعفر. (1381ق). التقیة مفهومها حدها دلیلها. قم: مؤسسۀ امام صادق(ع).
  13. سیدرضی، محمد بن الحسین. (1387ش). نهج البلاغه، (ترجمۀ محمد دشتی). مشهد: عروج اندیشه.
  14. شهیدثانی، زین الدین بن علی. (1408ق). الرعایۀ فی علم الدرایۀ. قم: مکتبۀ آیه الله المرعشی العامۀ.
  15. صدر، سیدحسن. (1354ش). نهایۀ الدرایۀ. تهران: نشر مشعر.
  16. طبرسی، احمد بن علی. (1403ق). الاحتجاج علی اهل اللجاج. مشهد: نشر المرتضی.
  17. طوسی، محمد بن حسن. (1364ش). تهذیب الاحکام. تهران: دارالکتب الاسلامیۀ.
  18. عاملی، حسین بن عبدالصمد. (1401ق). وصول الاخیار الی اصول الاخبار. قم: مجمع الذخائر الاسلامیۀ.
  19. علیشاهی، ابوالفضل؛ حسینی، زینب؛ ارجمندپناه، فهیمه. (1399ش). اصالت نقل به لفظ در روایات شیعه. علوم حدیث تطبیقی، (13)، 147-168.
  20. فیض کاشانی، محسن. (1416ق). تفسیر الصافی. قم: مؤسسۀ الهادی.
  21. فیض کاشانی، محسن. (1406ق). الوافی. اصفهان: کتابخانۀ امام امیرالمومنین علی(ع).
  22. قمی، علی بن ابراهیم. (1404ق). تفسیر القمی. قم: دار الکتاب.
  23. کلینی، محمد. (1428ق). الکافی. بیروت: منشورات الفجر.
  24. مازندرانی، محمدصالح بن احمد. (1382ق). شرح اصول الکافی. تهران: المکتبۀ الاسلامیۀ.
  25. مامقانی، عبدالله. (1428ق). مقباس الهدایه فی علم الدرایه. قم: انتشارات دلیل ما.
  26. مجلسی، محمدباقر. (1403ق). بحار الانوار. بیروت: مؤسسة الوفاء.
  27. مجلسی، محمدباقر. (1406ق). ملاذ الاخیار فی فهم تهذیب الاخبار. قم: کتابخانۀ آیت‌الله مرعشی نجفی.
  28. مجلسی، محمدباقر. (1410ق). مرآة العقول. قم: دار الکتب الاسلامیۀ.
  29. مجلسی، محمدتقی. (1406ق). روضة المتقین فی شرح من لایحضره الفقیه. قم: مؤسسۀ فرهنگی اسلامی کوشانپور.
  30. مفید، محمد بن محمد. (1413ق). الاختصاص. قم: المؤتمر العالمی لألفیۀ الشیخ المفید.
  31. مفید، محمد بن محمد. (1414ق). تصحیح اعتقادات الامامیه. قم: کنگرۀ شیخ مفید.
  32. میرداماد، محمدباقر. (1403ق). التعلیقه علی اصول الکافی. قم: الخیام.
  33. نجاشی، احمد بن علی. (1407ق). رجال النجاشی. قم: جامعۀ مدرسین.
  34. هایدگر، مارتین. (1386ش). هستی و زمان. ترجمۀ سیاوش جمادی. تهران: ققنوس.
  35. Gadamer, Hans Georg. (2006). Truth and Method. Translation revised by Donald G. Marshall. New York: Continuum book.
  36. Warnke, G. (1987). Gadamer Hermeneutics Tradition and Reason. Stanford University Press.