A Critical Evaluation of the Theory of the Gradual Infiltration of Ghulāt (Extremist) Thought into Shīʿa Beliefs Regarding the Issue of Imamate
Document Type : Review Article
Authors
1 Associate Professor, Department of Jurisprudence and Fundamentals of Law, Razavi University of Islamic Sciences, Mashhad, Iran; Adjunct Professor of Jurisprudence and Fundamentals, Khorasan Seminary, Mashhad, Iran.
2 PhD student in Quranic and Hadith Sciences, Razavi University of Islamic Sciences, Mashhad, Iran
Abstract
The historical evolution of the doctrines and creeds of religions and sects has consistently occupied the attention of scholars and has gained further prominence in the contemporary era. Beyond the Orientalists who have discussed the gradual development of Shīʿa doctrines, this perspective has also emerged in the works of certain Muslim thinkers, including Hosein Modarressi Tabataba'i. In his book, Crisis and Consolidation in the Formative Period of Shi'ite Islam, he seeks to demonstrate the historical evolution of the fundamental principles of Imāmī Shīʿa thought amidst the conflict between the two fronts of the Ghulāt (extremists) and the Muqaṣṣirūn (short-fallers). He concludes that certain Shīʿa beliefs concerning the Imamate were influenced by extremist thought. The objective of the current paper is to scrutinize some of the primary conclusions of this work using a descriptive-analytical methodology. The findings indicate that the examined inferences are flawed due to several factors: the mismatch between conclusions and their supporting evidence; the reliance on incomplete reports; the tendency to generalize from a single narration while ignoring a broader corpus of traditions; and the dependence on literal translations of phrases while neglecting the historical context and the narrative setting (siyāq) of the reports. Furthermore, the work exhibits a disregard for the element of Taqiyya (pious dissimulation), a failure to recognize the historical semantics of concepts in the early centuries, and a faulty analogy between the conditions of the formative period and the contemporary era. The study concludes that such methodologies of inference and deduction cannot serve as the basis for a robust and rigorous theory
Keywords
Main Subjects
قرآن کریم.
- ابطحی، عبدالحمید. (۱۳۹۰). فرایند آگاهی شیعیان از علم غیب امامان. امامتپژوهی، ۱(۲)، ۶۸-۸۷.
- ابنبابویه، محمد بن علی. (۱۴۱۴ق). إعتقادات الإمامیة. قم: کنگره شیخ مفید.
- ابنبابویه، محمد بن علی. (۱۳۷۸ق). عیون أخبار الرضا(ع) (تحقیق مهدی لاجوردی). تهران: نشر جهان.
- ابنبابویه، محمد بن علی. (۱۳۹۵ق). کمال الدین و تمام النعمة (تحقیق علیاکبر غفاری). تهران: اسلامیه.
- ابنبابویه، محمد بن علی. (۱۴۱۳ق). من لا یحضره الفقیه (تحقیق علیاکبر غفاری). قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
- اشعری، علی بن اسماعیل. (۱۴۰۰ق). مقالات الاسلامیین و اختلاف المصلین. آلمان: دار النشر فرانز شتاینر.
- افراخته، محمدحسین. (۱۳۹۲). پدیدارشناسی جایگاه امامت و مقامات امامان(ع) در عقاید عبدالله بن ابییعفور. امامتپژوهی، ۳(۱۱)، ۱۶۳-۲۰۶.
- چلونگر، محمدعلی و طباطبایی پوده، سید مهران. (۱۳۹۳). نقش غالیان در انتشار روایات با مضامین فوقبشری بودن ائمه. جستارهایی در فلسفه و کلام، ۴۶(۹۳)، ۹-۳۶.
- چهلتنی، مهدی. (۱۳۸۸). نقض بیطرفی در کتاب مکتب در فرایند تکامل. کتاب ماه دین، (۱۴۲)، ۹۰-۹۷.
- حلی، تقیالدین حسن بن علی (ابن داود). (۱۳۸۳ق). رجال ابنداود. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
- خسروپناه، عبدالحسین و قربانی مبین، حمیدرضا. (۱۳۹۵). نقد روششناسی تاریخ تفکر تشیع در کتاب مکتب در فرایند تکامل. مطالعات معرفتی در دانشگاه اسلامی، ۲۰(۶۷)، ۲۸۵-۳۰۸.
- رضایی، محمد جعفر و صفری فروشانی، نعمتالله. (۱۳۹۱). تبیین معنایی اصطلاح علمای ابرار با تأکید بر جریانات فکری اصحاب ائمه. اندیشه نوین دینی، ۸(۳۱)، ۶۳-۷۸.
- سبحانی تبریزی، جعفر. (۱۴۲۷ق). بحوث فی الملل و النحل: دراسة موضوعیة مقارنة المذاهب الاسلامیة. قم: مؤسسۀ الإمام الصادق(ع).
- سید مرتضی، علی بن حسین. (۱۴۰۵ق). رسائل الشریف المرتضی. قم: دار القرآن الکریم.
- سید مرتضی، علی بن حسین. (۱۴۴۱ق). الشافی فی الامامة (تحقیق محمدحسین درایتی). مشهد: بنیاد پژوهشهای اسلامی.
- صفار، محمد بن حسن. (۱۴۰۴ق). بصائر الدرجات فی فضائل آل محمّد صلّى الله علیهم (تحقیق محسن کوچهباغی). قم: مکتبه آیه الله المرعشی النجفی.
- عبدالمحمدی، حسین و رحیمی، اسدالله. (۱۴۰۰). بررسی و نقد مبانی قرآنی، حدیثی و کلامی کتاب مکتب در فرایند تکامل درباره علم غیب امامان(ع). مطالعات معرفتی در دانشگاه اسلامی، ۲۵(۸۸)، ۷۲۹-۷۵۲.
- عیاشی، محمد بن مسعود. (۱۳۸۰ق). التفسیر (تفسیر العیاشی) (تحقیق هاشم رسولی). تهران: مکتبه العلمیه الاسلامیه.
- فخرالدین رازی، محمد بن عمر. (۱۴۱۱). المحصل (تحقیق حسین اتای). قاهره: مکتبه الدار التراث.
- فقهیزاده، عبدالهادی و امیری، محمدمقداد. (۱۳۹۴). تحلیل انتقادی دیدگاه مدرسی طباطبایی در کتاب مکتب در فرایند تکامل در مورد احادیث شیعی. پژوهشهای قرآن و حدیث، ۴۸(۱)، ۸۹-۱۰۹.
- کشی، محمد بن عمر. (۱۳۴۸). رجال الکشی. مشهد: انتشارات دانشگاه مشهد.
- کلینی، محمد بن یعقوب. (۱۴۰۷ق). الکافی (تحقیق علیاکبر غفاری و محمد آخوندی). تهران: دار الکتب الإسلامیه.
- کلینی، محمد بن یعقوب. (۱۴۲۹ق). کافی. قم: دار الحدیث.
- گرامی، سید محمد هادی. (۱۳۹۰). ملاحظاتی درباره گفتمان تفویض در نخستین سدههای اسلامی. امامتپژوهی، ۱(۴)، ۱۸۱-۲۱۰.
- گرامی، سید محمد هادی. (۱۳۹۱). نخستین مناسبات فکری تشیع. تهران: دانشگاه امام صادق(ع).
- گرامی، سید محمدهادی و قندهاری، محمد. (۱۳۹۴). درآمدی بر روششناسی تاریخ فکر با تکیه بر مطالعات شیعهشناسی. در مجموعه مقالات نخستین کنگره بینالمللی علوم انسانی اسلامی (ج۲، صص ۳۴۳-۳۹۴).
- مجلسی، محمد تقی. (۱۴۰۶ق). روضة المتقین فی شرح من لا یحضره الفقیه (تحقیق حسین موسوی کرمانی و علیپناه اشتهاردی). قم: مؤسسۀ فرهنگی اسلامی کوشانبور.
- مجمع عالی حکمت اسلامی. (۱۳۹۵). نقد و بررسی نظریه تطور تاریخی تشیع. قم: انتشارات حکمت اسلامی.
- مدرسی طباطبایی، سید حسین. (۱۳۸۶). مکتب در فرایند تکامل: نظری بر تطور مبانی فکری تشیع در سه قرن نخست (ترجمه هاشم ایزدپناه). تهران: کویر.
- مفید، محمد بن محمد. (۱۴۱۳الف). الإختصاص (تحقیق علیاکبر غفاری و محمود محرمی زرندی). قم: الموتمر العالمی لالفیه الشیخ المفید.
- مفید، محمد بن محمد. (۱۴۱۳ب). اوائل المقالات. قم: المؤتمر العالمی لألفیة الشیخ المفید.
- مفید، محمد بن محمد. (۱۴۱۴). تصحیح اعتقادات الإمامیة (تحقیق حسین درگاهی). قم: کنگره شیخ مفید.
- میرزایی، عباس. (۱۳۹۱). ملاحظاتی بر خوانش مدرسی طباطبایی از ابنقبه. نقد و نظر، ۱۷(۶۷)، ۱۲۲-۱۴۰.
- نجاشی، احمد بن علی. (۱۴۰۷ق). رجال النجاشی. قم: انتشارات جامعه مدرسین.
)
Volume 9, Issue 17
April 2025Pages 149-173
- Receive Date: 18 April 2025
- Revise Date: 10 August 2025
- Accept Date: 19 October 2025
- First Publish Date: 19 October 2025