Liability (Ḍamān) in Gratuitous Entrustment (Taslīṭ-i Majānī) Based on the ʿAlā al-Yad Hadith

Document Type : Review Article

Author

Associate Professor, Department of Law, Razavi University of Islamic Sciences, Mashhad, Iran.

Abstract

One of the subjects that has persistently been a point of contention among researchers is liability (Ḍamān) in gratuitous entrustment (taslīṭ-i majānī), with the ʿAlā al-Yad tradition serving as one of the most challenging evidence supports in this regard. Notwithstanding the apparent indication (dalālah) of this Hadith toward liability, it has consistently undergone critical scrutiny regarding its chain of transmission (sanad), and its validity remains a subject of dispute. Nevertheless, throughout the history of jurisprudence, jurists have invoked this Hadith to argue various legal issues, including liability in cases of gratuitous entrustment. The present research investigates the diverse dimensions of this long-standing challenge. On one hand, it addresses the transmission-related challenges of the Hadith—such as the weakness of narrators and the presence of irsāl (discontinuity in the chain)—and offers reasoned responses, including reliance on the repairing effect of popular juristic practice to bolster the Hadith's credibility. On the other hand, by exploring jurisprudential works, it identifies and categorizes instances of citation by both early (mutaqaddimūn) and late (mutaʾakhirūn) jurists, accompanied by an analysis of the subtle nuances of their arguments. The findings of this research, while demonstrating the extensive citation of the ʿAlā al-Yad Hadith in jurisprudence, indicate that the prevalent practice of jurists, especially in instances where the Hadith aligns with rational principles, can establish relative validity for the tradition. This, in turn, paves the way for its application in emerging legal issues. 

Keywords

Main Subjects

References

  1. ابن‎ابی‎الحدید، عز الدین عبد الحمید بن هبة الله. (۱۳۷۸ق). شرح نهج البلاغة (تحقیق محمد ابوالفضل ابراهیم). بیروت: دار احیاء الکتب العربیة.
  2. ابن‎ابی‎جمهور، محمد بن زین الدین. (۱۴۰۳ق). عوالی اللئالی العزیزیة فی الاحادیث الدینیة (تحقیق مجتبی عراقی). قم: سید الشهداء.
  3. ابن‎ادریس حلی، محمد بن منصور بن احمد. (۱۴۱۷ق). السرائر الحاوی لتحریر الفتاوی. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
  4. ابن‎حجر عسقلانی، احمد بن علی. (۱۴۰۴ق). تهذیب التهذیب. بیروت: دار الفکر.
  5. ابوداود سجستانی، سلیمان بن اشعث. (بی‌تا). سنن ابی داود. بیروت: دار الفکر.
  6. احمد بن حنبل. (بی‌تا). مسند احمد بن حنبل. قاهره: مؤسسة قرطبة.
  7. اردبیلی، محمد بن علی. (۱۴۰۳ق). مجمع الفائدة و البرهان فی شرح نهج البیان. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
  8. انصاری، مرتضی. (۱۴۱۵ق). المکاسب. قم: الموتمر العالمی بمناسبة الذکری المئویة الثانیة لمیلاد الشیخ الاعظم الانصاری.
  9. ایروانی، باقر. (۱۳۸۴). دروس تمهیدیة فی الفقه الاستدلالی. قم: مؤلف.
  10. ایزدی‌فرد، علی اکبر، مؤمنی، عابدین، حسین نژاد، سید مجتبی و امیر سوادرودباری، فاضل. (۱۳۹۸). بررسی فقهی حبس داده‌ها در فضای مجازی. آموزه‌های فقه مدنی، ۱۱(۲۰).
  11. بحر العلوم، محمد بن محمد تقی. (۱۳۶۲). بلغة الفقیه. تهران: مکتبة الصادق.
  12. بحرانی، یوسف بن احمد. (۱۳۶۸). الحدائق الناضرة فی احکام العترة الطاهرة. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
  13. بجنوردی، حسن. (۱۳۷۷). القواعد الفقهیة. تهران: نشر الهادی.
  14. بروجردی، محمدحسین. (۱۴۱۳ق). مستند المسائل المستحدثة. بی‌جا: بی‌نا.
  15. تبریزی، جواد. (۱۳۸۹). ارشاد الطالب الی التعلیق علی المکاسب. قم: بی‌نا.
  16. تبریزی، جواد. (۱۳۸۱). تنقیح مبانی الاحکام. قم: دار الصدیقة الشهیدة.
  17. ترمذی، محمد بن عیسی. (بی‌تا). سنن الترمذی. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
  18. ثقفی، ابراهیم بن محمد. (۱۳۹۵ق). الغارات. تهران: انجمن آثار ملی.
  19. حلبی، حمزة بن عبدالعزیز. (۱۴۱۴ق). إشارة السبق إلی معرفة الحق. قم: مؤسسۀ امام صادق(ع).
  20. خمینی، سید روح الله. (بی‌تا). الرسائل العشر. تهران: مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره).
  21. خمینی، سید روح الله. (۱۳۸۶). کتاب البیع. تهران: مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره).
  22. خمینی، سید روح الله. (۱۳۹۲). تهذیب الاصول. تهران: مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره).
  23. خمینی، سید مصطفی. (۱۳۷۶). مستند تحریر الوسیله. تهران: مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره).
  24. خوانساری، سید احمد. (بی‌تا). جامع المدارک فی شرح مختصر النافع. تهران: مکتبة الصدوق.
  25. خویی، سید ابوالقاسم. (۱۴۲۹ق). مصباح الفقاهة. قم: بی‌نا.
  26. ذهبی، شمس الدین محمد بن احمد. (۱۴۱۳ق). سیر اعلام النبلاء. بیروت: مؤسسة الرسالة.
  27. رشتی، میرزا حبیب الله. (بی‌تا). کتاب الغصب. بی‌جا: بی‌نا.
  28. روحانی، سید صادق. (۱۴۲۹ق). زبدة الأصول. قم: بی‌نا.
  29. سیفی مازندرانی، علی اکبر. (بی‌تا). دلیل تحریر الوسیله. قم: مؤسسه نشر آثار امام خمینی(ره).
  30. شریعت اصفهانی، فتح الله. (بی‌تا). ذخیرة المعاد فی شرح الارشاد. بی‌جا: بی‌نا.
  31. شهید ثانی، زین الدین بن علی. (۱۴۱۳ق). مسالک الأفهام إلی تنقیح شرائع الإسلام. قم: مؤسسة المعارف الإسلامیة.
  32. شیخ طوسی، حسن بن محمد. (۱۳۸۷ق). المبسوط فی الفقه الامامیة. تهران: مکتبة الرضویة.
  33. طباطبایی قمی، تقی. (۱۴۱۳ق). مبانی الاستنباط. قم: مؤسسۀ نشر فقه الشیعة.
  34. طباطبایی، سید علی. (۱۴۱۸ق). ریاض المسائل فی تحقیق الاحکام بالدلائل. قم: مؤسسۀ آل البیت(ع).
  35. طبری، محمد بن جریر. (بی‌تا). تاریخ الطبری (تاریخ الامم و الملوک). بیروت: دار الکتب العلمیة.
  36. عالی‌پناه، علیرضا، شفیع‌زاده خولنجانی، مصطفی و صادقی، محمد. (۱۳۹۲). اهلیت استیفای محجوران در قانون مدنی. آموزه‌های فقه مدنی، (۷).
  37. علامه حلی، حسن بن یوسف. (بی‌تا). تذکرة الفقهاء. قم: مؤسسۀ آل البیت(ع).
  38. علامه حلی، حسن بن یوسف. (۱۳۷۴). مختلف الشیعة فی احکام الشریعة. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
  39. فاضل مقداد، مقداد بن عبدالله. (۱۴۰۴ق). تنقیح الرائع لمختصر الشرائع. قم: کتابخانه آیت الله مرعشی نجفی.
  40. فخر المحققین، محمد بن حسن. (۱۳۸۷ق). إیضاح الفوائد فی شرح مشکلات القواعد. قم: مؤسسۀ اسماعیلیان.
  41. فراهیدی، خلیل بن احمد. (بی‌تا). ترتیب العین. قم: نشر اسوه.
  42. قزوینی، محمدکاظم. (۱۴۱۹ق). رسالة العدالة. بی‌جا: بی‌نا.
  43. کاشانی، ملامحسن. (۱۴۰۴ق). مستند الشیعة فی احکام الشریعة. قم: مؤسسة المعارف الاسلامیة.
  44. کاشف الغطاء، جعفر بن خضر. (۱۴۲۲ق). کشف الغطاء عن مبهمات الشریعة الغراء. قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
  45. کلینی، محمد بن یعقوب. (۱۴۰۷ق). کافی. تهران: دار الکتب الاسلامیه.
  46. کوه‌کمره‌ای، میرزا محمدعلی. (۱۴۰۹ق). درر الفوائد. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
  47. مامقانی، عبدالله. (۱۳۲۳ق). مرآة الکمال. بی‌جا: بی‌نا.
  48. مراغی، میر عبد الفتاح. (۱۴۱۷ق). العناوین الفقهیة. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
  49. مروی، جواد. (1389). درس خارج فقه. سایت: https://ostadmarvi.ir
  50. مصطفوی، سید محمد کاظم. (۱۴۲۱ق). القواعد. تهران: مؤسسۀ نشر آثار علامه مصطفوی.
  51. مکارم شیرازی، ناصر. (۱۳۷۰). أنوار الفقاهة. قم: انتشارات مدرسه امام علی بن ابی طالب(ع).
  52. منتظری، حسینعلی. (۱۴۱۵ق). دراسات فی المکاسب المحرمة. قم: بی‌نا.
  53. موسوی اردبیلی، عبدالکریم. (۱۴۱۴ق). فقه القضاء. قم: دفتر نشر فقه اسلامی.
  54. موسوی خراسانی، سید محمدحسن. (۱۳۹۸). کاوشی در نقش سیره عقلا در تعیین دامنه مسئولیت قراردادی با تکیه بر نظر امام خمینی و شهید صدر. آموزه‌های فقه مدنی، ۱۲(۲۰).
  55. نایینی، محمد حسین. (۱۳۷۳). منیة الطالب. قم: مؤسسۀ نشر اسلامی.
  56. نجفی، محمد حسن. (بی‌تا). جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام. بیروت: دار احیاء التراث الاسلامی.
  57. نراقی، ملا احمد. (۱۳۷۵). عوائد الأیام. قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
  58. نوری، حسین بن محمد تقی. (۱۴۰۸ق). مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل. بیروت: مؤسسة آل البیت(ع).
  59. هاشمی شاهرودی، سید محمود. (۱۴۲۹ق). کتاب الاجارة. قم: مؤسسۀ دائرة المعارف فقه اسلامی.
  60. همدانی، رضا. (۱۴۲۰ق). مصباح الفقیه. قم: مؤسسۀ انصاریان.
  61. یزدانی، غلامرضا. (۱۳۹۷). حقوق مدنی (۱) اشخاص و محجورین. تهران: انتشارات مجد.
Hadith doctrines
Volume 9, Issue 17
April 2025
Pages 175-196

Files

History

  • Receive Date: 04 September 2025
  • Revise Date: 14 October 2025
  • Accept Date: 19 October 2025
  • First Publish Date: 19 October 2025

Share

How to cite

Statistics