دانشگاه علوم اسلامی رضویآموزههای حدیثی2676-636191820251222Recognizing the Challenge of "Temporality" in Descriptive Hadiths: Functions and Typologiesبازشناخت چالش «زمانمندی» در احادیث توصیفی؛ کارکردها و گونهها1134221110.30513/hd.2026.7636.1324FAجعفرزارعاندانشآموخته سطح 4 حوزه علمیه قم، قم، ایران.جمال الدینحیدری فطرتطلبه سطح 2 حوزه علمیه قم، قم، ایران.Journal Article20251020Hadith, as a source for identifying narrators, has long been a subject of concern for scholars of Rijāl. Traditions that contribute to the characterization of narrators may be termed "Descriptive Hadiths". While utilizing these narrations holds a significant position in assessing narrators, it is simultaneously confronted with challenges such as "temporality”. This concept implies that the description provided pertains to a specific period of the narrator's life and cannot be generalized to all stages of their biography or all their narrations. Contrary to prevalent assumptions, this characteristic does not impede biographical utilization; rather, it facilitates a specialized functionality for descriptive hadiths. Within this approach, the temporal element is neither disregarded nor neglected; instead, through conceptual clarification, its efficacy and typologies are determined. Employing a descriptive-analytical method across a diverse range of narrations, this research analyzes the functions of temporality within four axes: the discovery of latent events, the analysis of the narrator's evolution of personality, the elucidation of their behavioral foundations and roots, and the resolution of biographical conflicts. Finally, the study presents a typology of "periodic" and "comprehensive" descriptions, identifying instances of each.«حدیث» بهعنوان یکی از منابع شناخت راویان، از دیرباز مدنظر رجالپژوهان بوده است. میتوان این بخش از احادیث را که بهگونهای به معرفی راویان کمک میکند، «احادیث توصیفی» نامید. بهرهمندی از احادیث توصیفی جایگاه ویژهای در شناخت راویان دارد، اما در کنار آن، با چالشهایی ازجمله زمانمند بودن مواجه است؛ به این معنا که توصیف آنها به مقطعی خاص از حیات راوی مربوط میشود و نمیتوان آن را به همۀ دورههای زندگی یا همۀ روایات وی تعمیم داد. برخلاف تصور رایج، این ویژگی نهتنها مانع بهرهبرداری رجالی نیست، بلکه کارکرد ویژهای برای احادیث توصیفی ایجاد میکند. بنابراین در این رویکرد، عنصر زمان در احادیث توصیفی نهتنها نادیده یا مورد غفلت قرار نمیگیرد، بلکه با تبیین موضوع، کارایی و گونههای آن مشخص میشود. پژوهش حاضر با بررسی موارد متنوعی از روایات و با روش تحلیلی‑توصیفی، کارکردهای زمانمندی را در چهار محور: کشف رخدادهای پنهان، تحلیل سیر تحول شخصیت راوی، تبیین زمینهها و ریشههای رفتاری وی، و حل تعارضات رجالی مورد تحلیل قرار داده است. در پایان نیز به گونهشناسی توصیفهای مقطعی و فراگیر پرداخته و نمونههای هر یک را مشخص کرده است.https://hd.razavi.ac.ir/article_2211_604ca6c857c09fdb0882fc43e3aa9013.pdfدانشگاه علوم اسلامی رضویآموزههای حدیثی2676-636191820251222A Critical Analysis of the Systematic Excision (Taqṭīʿ) of Ḥadīth al-Thaqalayn in Ṣaḥīḥ Muslim and its Impact on the Implications of Imāmahواکاوی انتقادیِ تقطیعِ نظاممند حدیث ثقلین در صحیح مسلم و تأثیر آن بر دلالتهای امامت3557223310.30513/hd.2026.7744.1332FAمحمد حسینپارسی موددانشجوی دکتری فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشکدۀ الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.رضاسرابیدانشجوی دکتری فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشکدۀ الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران؛ استاد مدعو دانشگاه بزرگمهر قائنات.رضاملازاده یامچیپسادکتری علوم قرآن و حدیث، دانشکدۀ الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.Journal Article20251109The noble Ḥadīth al-Thaqalayn, serving as a strategic charter within the epistemic geometry of Islam, is transmitted in Ṣaḥīḥ Muslim-considered the most authoritative traditionary source in Sunni Islam after Ṣaḥīḥ al-Bukhārī-via a variant narration on the authority of Zayd ibn Arqam. A critical analysis and comparative evaluation of this transmission against other authentic corpora of the two sects (farīqayn), alongside the analysis of internal and external contextual clues, indicates the occurrence of "systematic excision" within its text. The fundamental problem of this research is to substantiate the omission of the tradition’s strategic proposition, namely, the Prophet’s (PBUH) explicit declaration regarding the "non-separation of the Quran and the ʿItrah until the Pool of Kawthar", in the narration of Muslim Nīshābūrī. This deficiency fundamentally challenges the authoritativeness (ḥujjiyyah) and definitive attribution of this version to the Prophet (PBUH). Utilizing a descriptive-analytical method and a critical approach, this paper identifies the original text of this mutawātir (successively transmitted) tradition and proceeds with the deconstruction of erroneous interpretations predicated upon this abridged narration. The findings demonstrate that unconditional reliance on Muslim’s excised narration has facilitated reductionist readings that deny the tradition's implication for Imāmah and potentially undermine the intellectual and political authority of the Ahl al-Bayt (PBUT) within the Islamic thought system.حدیث شریف ثقلین بهمثابۀ منشوری راهبردی در هندسۀ معرفتی اسلام، در «صحیح مسلم» -که پس از صحیح بخاری معتبرترین منبع روایی اهلسنت بهشمار میرود- با روایتی متفاوت از طریق زید بن ارقم نقل شده است. واکاوی انتقادی و سنجش تطبیقی این نقل با سایر اسناد معتبرِ فریقین و تحلیل قرائن درونمتنی و برونمتنی، از وقوع پدیدۀ «تقطیع نظاممند» در متن آن حکایت دارد. مسئلۀ بنیادین این پژوهش، اثبات حذف گزارۀ راهبردیِ حدیث، یعنی تصریح پیامبر اکرم(ص) بر «عدم جدایی قرآن و عترت تا حوض کوثر» در روایت مسلم نیشابوری است؛ نقیصهای که حجیت و انتساب قطعی این نسخه به پیامبر(ص) را با چالش جدی مواجه میسازد. نوشتار حاضر با روش توصیفی‑تحلیلی و رویکردی انتقادی، ضمن بازشناسی متن اصیل این حدیث متواتر، به شالودهشکنیِ تفاسیر نادرستی میپردازد که بر پایۀ همین روایتِ ابتر شکل گرفتهاند. یافتهها نشان میدهد که اعتماد بیقیدوشرط به روایت تقطیعشدۀ مسلم، بسترِ خوانشهای تقلیلگرایانه در انکار دلالت حدیث بر امامت را فراهم آورده و میتواند جایگاه مرجعیت علمی و سیاسی اهلبیت(ع) را در منظومۀ فکری اسلام تضعیف نماید.https://hd.razavi.ac.ir/article_2233_53fdfcf348b19ddd2573697e25ff365f.pdfدانشگاه علوم اسلامی رضویآموزههای حدیثی2676-636191820251222Methodologies for Identifying Taqiyyah (Dissimulative)-Based Narrations by Shaykh al-Ḥurr al-ʿĀmilī in Wasāʾil al-Shīʿahراهکارهای شناسایی احادیث تقیهای توسط شیخ حر عاملی در کتاب وسایل الشیعه5982223010.30513/hd.2026.2230FAکاظمیزدانیدانشآموخته سطح چهار حوزۀ علمیۀ خراسان، مشهد، ایران.سید علیسجادی زادهاستادیار، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، مشهد، ایران.محمدحسنربانی بیرجندیاستاد دروس خارج حوزۀ علمیۀ خراسان، مشهد، ایران.Journal Article20251012Shaykh al-Ḥurr al-ʿĀmilī, congruent with numerous other traditionalists (muḥaddithūn), was concerned with distinguishing authentic ḥadīths from Taqiyyah (Dissimulative)-based narrations during the compilation of Wasāʾil al-Shīʿah. Utilizing the expertise of his predecessors and reflecting on factors detrimental to the precise hermeneutics of traditions, he designed methodologies for this objective and utilized them in the composition of Wasāʾil. The identification of existing qarāʾin (contextual clues), both internal and external to the narrations, constitutes the most significant of these methodologies. By identifying internal qarāʾin regarding both isnād (chain of transmission) and matn (textual content), he addressed the identification of traditions issued on the basis of Taqiyyah. In discerning Taqiyyah from the matn, al-Ḥurr al-ʿĀmilī accorded particular significance to specific linguistic expressions or the mukātabah (epistolary) nature of the ḥadīth. To identify Taqiyyah-based narrations, in addition to internal clues, he sought assistance from external qarāʾin. Concordance with the ʿĀmmah (Sunni majority), discordance with the Quran, contradiction of the necessities of religion, explicit mention of Taqiyyah in another narration, and divergence from the ijmāʿ (consensus) of Shīʿah scholars are among the external clues utilized for this purpose. It is inferred that Shaykh al-Ḥurr established the framework for the precise identification of Taqiyyah-based narrations in this work through these clues, thereby resolving numerous contradictions and incomplete interpretations. This ensures that those who interested in narrations may achieve a correct and precise understanding of the text and distinguish Taqiyyah-based narrations from others.شیخ حر عاملی(ره) همچون بسیاری دیگر از محدثان، در زمان نگارش وسائل الشیعه دغدغۀ شناسایی احادیث صحیح را از روایات تقیهای داشته است. ایشان با دارا بودن تجربۀ پیشینیان و تفکر در موارد آسیبزا به فهم دقیق روایات، راهکارهایی برای این مهم طراحی و در نگارش کتاب وسائل از آنها بهره جسته است. شناسایی قرائن موجود، اعم از داخل روایات و خارج روایت، از اهم این راهکارها است. ایشان با شناسایی قرائن داخل روایت، چه از حیث سند و چه از حیث متن، به شناخت احادیث صادرشده بر مبنای تقیه پرداخته است. حر عاملی(ره) در شناخت احادیث تقیه از روی متن، به تعابیر موجود در روایت یا مکاتبهای بودن حدیث توجه ویژهای داشته است. او برای شناسایی روایات تقیهای، علاوه بر شناخت قرائن درونمتنی، به قرائن خارج از متن استمداد جسته است. موافقت با عامه، مخالفت با قرآن، مخالفت با ضروری دین، تصریح روایت دیگر به تقیهای بودن روایت، مخالفت با اجماع علمای شیعه از جملۀ قرائن خارج از متن است که ایشان برای این مهم از آنها بهره برده است. اینطور برداشت میشود که شیخ(ره) با کمک همین قرائن، مراحل شناخت دقیق روایات تقیهای را در این کتاب پایهریزی کرده و بسیاری از تعارضات و فهمهای ناقص از روایت را مرتفع ساخته است تا علاقهمندان به روایات بتوانند فهم صحیح و دقیقی از متن پیش روی خود داشته باشند و روایات تقیهای را از غیر آن تمییز دهند.https://hd.razavi.ac.ir/article_2230_d3f3c3004d61e5ca0c0489870241f4f9.pdfدانشگاه علوم اسلامی رضویآموزههای حدیثی2676-636191820251222A Comparative-Critical Analysis of the Concepts of "Proximity" (Qurb), "Companionship" (Maʿiyyah), and "At-ness" (ʿInd) as Divine Indicative (Khabarī) Attributes from the Perspectives of Salafi and Imami Hadith Commentatorsتحلیل تطبیقی انتقادی مفهوم «قرب»، «معیت» و «عند» از صفات خبری خدا از نگاه شارحان حدیث سلفی و امامیه83110221210.30513/hd.2026.7836.1339FAمحمد رضادفتریدانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.کاوسروحی برندقدانشیار، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.Journal Article20251125Divine Indicative (Khabarī) Attributes, such as proximity (Qurb), companionship (Maʿiyyah), and "at-ness" (ʿInd), have long been subjects of inquiry among Muslim scholars. The significance of this issue arises from the fact that the literal appearance of these attributes may facilitate anthropomorphic and spatial interpretations of the Divine Essence; notions fundamentally incompatible with monotheistic principles and rational foundations. Thus, a correct understanding of these attributes is essential for the transcendence of God from such ambiguities. The research methodology is based on a comparative-critical analysis. Accordingly, the study first examines the linguistic meanings of these attributes and analyzes the views of exegetes from both sects and the hadith commentators of the Salafi and Imami schools based on their primary traditionary sources. Subsequently, the consistency of each perspective with Quranic texts, narrations, and rational principles is evaluated, identifying points of convergence, divergence, and their theological implications. In addressing the elucidation of these attributes from the perspective of Salafi and Imami hadith commentators, the Salafi approach demonstrates that their adherence to the appearance of scriptural attributes and refusal of any interpretation ultimately results in the acceptance of a form of corporeality for God, even if described as distinct from created beings. In contrast, the Imami school, emphasizing absolute transcendence, interprets Qurb, Maʿiyyah, and ʿInd as Divine knowledge (ʿilm), self-subsistence (qayyūmiyyah), and existential encompassment (iḥāṭah-ye wujūdiyyah), categorically rejecting any spatial connotations. Regarding the determination of the perspective consistent with Quranic, narrative, and rational principles, the final results indicate that the Imami exposition provides a more comprehensive and consistent interpretation of these attributes due to its alignment with monotheistic principles, the traditions of the Infallibles (Maʿṣūmūn), and rational foundations.صفات خبری خداوند همانند قرب، معیت و عند از دیرباز محل توجه پژوهشگران مسلمان قرار داشتهاند. طرح این مسئله از آن رو اهمیت دارد که ظاهر این صفات میتواند زمینهساز برداشتهای جسمانگارانه و مکانمند از ذات الهی شود؛ برداشتهایی که با اصول توحیدی و مبانی عقلانی ناسازگار است. لذا فهم صحیح این صفات برای تنزیه خداوند از شبهات ضروری است. روش تحقیق برپایۀ تحلیل تطبیقی‑انتقادی بنا شده است. بر این پایه، ابتدا ضمن بررسی معنای لغوی صفات، دیدگاه مفسران فریقین و شارحان حدیث سلفی و امامی بر اساس منابع روایی اصلی دو مذهب تحلیل میگردد. در مرحلۀ بعد، سازگاری هر دیدگاه با نصوص قرآنی، روایی و اصول عقلی سنجیده و نقاط اشتراک، افتراق و پیامدهای اعتقادی آنها استخراج میشود. در پاسخ به پرسش تبیین صفات محل بحث از نگاه شارحان حدیث سلفیه و امامیه و نیز تعیین نقاط اشتراک و افتراق آن دو مذهب دربارۀ این صفات، رویکرد سلفیه نشان میدهد که پایبندی آنان به ظاهر صفات خبری و امتناع از هرگونه تأویل، در نهایت به پذیرش نوعی جسمانیت برای خداوند -حتی اگر متفاوت از مخلوقات معرفی شود-میانجامد. در مقابل، امامیه با تأکید بر تنزیه مطلق، قرب، معیت و عند را به علم، قیومیت و احاطۀ وجودی خداوند تفسیر کرده و هرگونه معنای مکانی را مردود میدانند. در پاسخ به پرسش تعیین دیدگاه سازگار با اصول قرآنی، روایی و عقلی، نتیجۀ نهایی پژوهش نشان میدهد که تبیین امامیه، به دلیل سازگاری با اصول توحیدی، احادیث معصومان و مبانی عقلی، تفسیر جامعتر و سازگارتری از این صفات ارائه میدهد.https://hd.razavi.ac.ir/article_2212_5ccafe11872876ae413dc822cdd24fc3.pdfدانشگاه علوم اسلامی رضویآموزههای حدیثی2676-636191820251222Mystical Analysis of the Narrative Proposition "Had it not been for Fāṭimah, I would not have created the two of you" and Elucidating its Compatibility with the Ranks of Prophethood and Imamateواکاوی عرفانی گزاره حدیثی «لَوْلَا فَاطِمَةُ لَمَا خَلَقْتُکُمَا» و تبیین سازگاری آن با مراتب نبوت و امامت111127223510.30513/hd.2026.7601.1317FAمهدیعبادیاستادیار، گروه معارف اسلامی، دانشکدۀ الهیات و معارف اسلامی شهید مطهری، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.Journal Article20251013The renowned Divine Saying (Ḥadīth al-Qudsī) or Prophetic tradition: "Had it not been for you, I would not have created the celestial spheres; and had it not been for Ali, I would not have created you; and had it not been for Fāṭimah, I would not have created the two of you" is among the narrations cited in Islamic sources to express the status and station of the Ahl al-Bayt (PBUT), particularly Lady Fāṭimah (PBUH). This proposition, specifically its concluding segment, has consistently garnered the attention of Muslim thinkers, especially the gnostics (ʿurafāʾ), raising the mystical inquiry: How can the role of Lady Fāṭimah (PBUH) be elucidated as the final cause for the creation of the Prophet (PBUH) and Imam Ali (PBUH) within the specific context of this tradition? The present article, employing a descriptive-analytical method grounded in the principles of Islamic Theoretical Gnosis. analyzes the esoteric and mystical significations of this proposition. In this regard, following a brief survey of the sources and primary semantic layers of the ḥadīth, key mystical principles and concepts-such as the levels of divine manifestations, the perfect man, ontological guardianship (wilāyah al-takwīniyyah), and the role of the "Divine Feminine Principle" in the cosmic order-are discussed. Subsequently, citing the views of prominent Gnostics, the station of Lady Fāṭimah (PBUH) is elucidated as the supreme manifestation of divine names and attributes, the final cause for the continuity of the Light of Prophethood) within the lineage of the Imamate, and the intermediary of grace in the ontological system. Key research findings indicate that this ḥadīth does not signify the ontological superiority of Lady Fāṭimah (PBUH) over the Prophet (PBUH) and Imam Ali (PBUH) in all dimensions, but rather emphasizes her existential centrality, peerless role, and unique necessity in the complete realization of the final cause of creation and the perpetuation of divine guidance from a mystical perspective. Within this framework, Lady Fāṭimah (PBUH) is the ultimate manifestation of servitude and absolute receptivity for the reception of divine grace, without contradicting the overall superiority of the Prophet as the comprehensive Perfect Man. This analysis contributes to a more profound understanding of the station of Lady Fāṭimah (PBUH) within the mystical geometry of the universe.حدیث قدسی یا نبوی مشهور «لَوْلَاکَ لَمَا خَلَقْتُ الْأَفْلَاکَ، وَ لَوْلَا عَلِیٌّ لَمَا خَلَقْتُکَ، وَ لَوْلَا فَاطِمَةُ لَمَا خَلَقْتُکُمَا» از جملۀ احادیثی است که در بیان شأن و منزلت اهلبیت(ع)، بهویژه حضرت فاطمۀ زهرا(س)، در منابع اسلامی نقل شده است. این گزاره، بهخصوص بخش پایانی آن، همواره مورد توجه اندیشمندان مسلمان، بهویژه عرفا، قرار گرفته و همواره مورد سؤال بوده که از منظر عرفانی، چگونه میتوان نقش حضرت فاطمه(س) را بهعنوان علت غایی برای آفرینش پیامبر(ص) و امام علی(ع) (در سیاق خاص این حدیث) تبیین کرد؟ مقالۀ حاضر با روش توصیفی‑تحلیلی و با تکیه بر مبانی عرفان نظری اسلامی، به واکاوی معانی باطنی و عرفانی این گزارۀ حدیثی میپردازد. در این راستا، پس از بررسی اجمالی منابع و لایههای معنایی اولیۀ حدیث، اصول و مفاهیم کلیدی عرفانی مانند مراتب تجلیات الهی، انسان کامل، ولایت تکوینی و نقش «اصل مؤنث الهی» در نظام آفرینش مورد بحث قرار میگیرد. سپس، با استناد به آرای برخی از بزرگان عرفان، جایگاه حضرت فاطمه(س) بهعنوان مظهر اتمّ اسماء و صفات الهی، علت غایی برای تداوم نور نبوت در سلسلۀ امامت و واسطۀ فیض در نظام تکوین تبیین میشود. نتایج کلیدی پژوهش نشان میدهد که این حدیث، نه بیانگر برتری رتبی وجودی حضرت فاطمه(س) بر پیامبر(ص) و امام علی(ع) در همۀ جهات، بلکه تأکیدی بر محوریت وجودی، نقش بیبدیل و ضرورت منحصربهفرد ایشان در تحقق کامل غایت آفرینش و استمرار هدایت الهی از منظر عرفانی است؛ جایی که فاطمه(س) مظهر نهایی عبودیت و قابلیت محضه برای پذیرش فیض الهی است، بدون نقض برتری کلی پیامبر(ص) بهعنوان انسان کامل جامع. این واکاوی به فهم عمیقتری از جایگاه حضرت صدیقۀ طاهره(س) در هندسۀ عرفانی عالم هستی کمک میکند.https://hd.razavi.ac.ir/article_2235_ea637a41d3e1f85e8e17fc5d842e9ed6.pdfدانشگاه علوم اسلامی رضویآموزههای حدیثی2676-636191820251222Validation of the Ḥadīth al-Ṭāhirah in the book Miṣbāḥ al-Anwār and a Critique of the Perception of Women's Impurity in Islamاعتبارسنجی حدیث طاهره در مصباحالأنوار و نقد دیدگاه ناپاکی زنان از نظر اسلام129146216610.30513/hd.2025.7304.1291FAمحمدهادیبیاتدانشآموختۀ کارشناسی علوم قرآنی و حدیث، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، مشهد، ایران.0009-0005-1456-2391Journal Article20250809One of the recurring themes used to cast doubt upon Islam is a discriminatory gender-based perspective within legal rulings and the alleged oppression of women compared to men in Islamic jurisprudence (fiqh). Among the traditions exploited through such misunderstandings is a narration found in the book Miṣbāḥ al-Anwār. Based on this ḥadīth, the critic claims that since Lady Fatimah (PBUH) was exempt from the female cycle and thus titled "al-Ṭāhirah" (the Pure), other women who experience menstruation are considered impure from the perspective of Islam; furthermore, it is claimed that the rulings pertaining to menstruation arise from this very perception of women. Prior to this study, no independent work has been authored specifically regarding the aforementioned ḥadīth with the aim of addressing this ambiguity. Consequently, the present article utilizes a descriptive-analytical method, citing authoritative sources in ḥadīth, rijāl, fiqh, and literature to conduct a rigorous analysis. After substantiating the weakness of the chain of transmission (isnād), the study proves the fallacy of the critic's interpretation. By examining specific rights and jurisprudential rulings related to women, it demonstrates that these laws are predicated upon the observance of women's material and spiritual interests, serving as an indication of the absence of gender discrimination within the Islamic legal system.از جمله مواردی که همواره برای القاء شبهه نسبت به اسلام، مورد استفاده قرار گرفته است، القاء نگاه تبعیضآمیزِ جنسیتی در احکام و مورد ستم قرار گرفتن زن، در مقابل مرد از نگاه فقه اسلامی است. از جمله احادیثی که به این منظور و با بدفهمی مورد سوء استفاده قرار گرفته، حدیثی از کتاب مصباح الأنوار است. مستشکل به استناد این حدیث ادعا میکند که چون حضرت زهرا (س) از عادت زنانگی مبرا بوده، «طاهره» لقب گرفته و سایر زنان که دچار قاعدگی میشوند، از نگاه اسلام ناپاک محسوب میشوند و احکام مربوط به قاعدگی نیز ناشی از همین نوع نگاه به زن است! پیش از این اثر مستقلی در خصوص حدیث مذکور و با هدف پاسخگویی به این شبهه تألیف نشده. از اینرو، مقالۀ حاضر با روش توصیفی ـ تحلیلی و با استناد به منابع معتبر حدیثی، رجالی، فقهی و ادبی، به واکاوی دقیق آن پرداخته و پس از اثبات ضعف سندی، نادرست بودن برداشتِ مستشکل را ثابت کرده و با نگاهی به برخی از حقوق و احکام فقهی مرتبط با زنان، ثابت میکند که این احکام مبتنی بر رعایت مصالح مادی و معنوی زنان بوده و نشانهای بر نبود تبعیض جنسیتی در نظام فقه اسلامی است.https://hd.razavi.ac.ir/article_2166_c844ae0e21535e3c9f276d277f2ceae2.pdfدانشگاه علوم اسلامی رضویآموزههای حدیثی2676-636191820251222The Methodology of Nuʿmānī’s Kitāb al-Ghaybahروششناسی کتاب «الغیبه» نعمانی147170222410.30513/hd.2026.7868.1342FAمنیره ساداتکامرانیدانشآموختۀ دکتری علوم قرآن و حدیث، دانشکدۀ الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه فردوسی، مشهد، ایران.زهرامقدس آهنگریدانشآموختۀ کارشناسی ارشد علوم قرآنی، دانشکدۀ علوم قرآنی، آمل؛ طلبۀ سطح سه، مدرسۀ علمیۀ حضرت آمنه سلاماللهعلیها، فریدونکنار، ایرانJournal Article20251203Kitāb al-Ghaybah by Abū ʿAbdullāh al-Nuʿmānī represents the earliest surviving compilation focused on the theme of Occultation (ghaybah), preserving authentic traditions transmitted from the Infallibles (PBUT) pertaining to this subject. In this work, al-Nuʿmānī adopts a distinctive analytical approach, drawing upon authoritative sources to expound upon discourses related to the Occultation. This study, employing a descriptive-analytical method, investigates al-Nuʿmānī’s ḥadīth hermeneutics (fiqh al-ḥadīth) and the documentary (sanadī) principles he employs to elucidate the significance of the transmitted material. The examination encompasses his categorization of Traditions, reference to Qur’ānic verses, commentary on Narrations, parallel chains of transmission (isnād), and biographical (rijālī) investigation. Al-Nuʿmānī’s methodological framework is designed to furnish a thorough and substantiated account of the Occultation of Imām al-Mahdī (PBUH), thereby enabling the reader to attain a more profound comprehension of this doctrine and its attendant discourses. As such, this text is acknowledged as a authoritative reference within the Occultation literature.کتاب "الغیبه" تالیف ابوعبدالله نعمانی، کهنترین کتابی است که در موضوع غیبت نگاشته شده و مشتمل بر احادیث صحیحی است که از معصومین علیهمالسلام در مورد این مسئله، به ما رسیده است. نعمانی در این کتاب، با روش خاصی به تحلیل احادیث پرداخته و سعی کرد تا با استفاده از منابع معتبر، مباحث مربوط به غیبت را مطرح نماید. در پژوهش حاضر که به روش توصیفی و تحلیلی نگاشته شده، مبانی فقهالحدیثی و سندی نعمانی جهت تبیین معنای احادیث، بررسی شده است مانند باببندی احادیث، استناد به آیات قرآن، توضیح روایات، ذکر اسناد مشابه و بیان ماحث رجالی. روششناسی نعمانی به گونهای است که یک تصویر جامع و مستند از غیبت حضرت مهدی علیهالسلام ارائه میدهد تا خواننده بتواند درک بهتری از این مسئله و مباحث پیرامون آن پیدا کند، به همین دلیل این کتاب، به عنوان یک منبع معتبر در زمینه غیبت نگاری شناخته میشود.https://hd.razavi.ac.ir/article_2224_379a599b128169a5a8a944acb5a80817.pdf